Academie voor Muziek en Woord

SINT-AGATHA-BERCHEM

Koning Boudewijnplein 3

1082 Sint-Agatha-Berchem

02/465 16 05

academiesab@gmail.com

Openingsuren secretariaat

ma tot vrij van 14 tot 19u

za van 9 tot 13u

NYCKELHARPA

Geschiedenis

De nyckelharpa is een heel oud instrument. In de middeleeuwen werd het in heel Europa bespeeld, van Scandinavië tot Italië. De nyckelharpa werd ook wel Schlüsselfiddel of toetsenviool genoemd. Hoewel Michael Praetorius de nyckelharpa nog in 1620 vermeldt in zijn Syntagma Musicum, raakte het instrument geleidelijk aan in onbruik in de hogere kringen. Nyckelharpa spelen werd niet meer modieus bevonden in de salons van de hogere adel en de betere burgerij.

In Zweden, meer bepaald in Uppland (ten noorden van Stockholm), bleef de nyckelharpa echter voortbestaan als volksinstrument. Sinds de jaren 1970 kent het instrument een heropleving, ook buiten Zweden. Zo werd het gebruikt door de legendarische Franse folkgroep Malicorne.


Begin van de jaren 1990 wordt de nyckelharpa in ons land geïntroduceerd door Rudy Velghe die er de eerste plaatopname in België mee realiseert (album 1990 van de keltische groep Orion). Anderen volgen. Bart De Cock brengt de nyckelharpa binnen bij folkrockgroep Kadril en Didier François ontwikkelt nieuwe speeltechnieken die internationaal weerklank vinden. De nyckelharpa-microbe grijpt om zich heen: meer en meer mensen willen dit fantastische en fascinerende instrument leren bespelen. Thans worden in Vlaanderen regelmatig workshops en stages georganiseerd en kan je nyckelharpa-les volgen aan een aantal academies.

Het instrument


De nyckelharpa wordt met een korte strijkstok bespeeld. De 4 melodiesnaren hebben elk een rij toetsen. De noten kies je door een toets in te drukken, waardoor een houten staafje (tangent) de snaar gaat verkorten. Verder heeft de nyckelharpa ook nog 12 sympathiesnaren. Die bespeel je niet: ze trillen gewoon mee en zorgen voor de typische resonantie of nagalm. Nyckelharpa kan je overal spelen, binnen of buiten: dankzij de sympathiesnaren klinkt het steeds alsof je in een kerk speelt.

Het repertoire


De nyckelharpa is een chromatisch instrument en heeft een bereik van drie en een half octaven. Je kan er dus alle soorten muziek op spelen.


In de lessen komt volgend repertoire aan bod:

 

• volksmuziek uit België en Frankrijk.
• volksmuziek uit de Balkan
• volksmuziek uit Zweden
• keltische muziek (o.a. ook de “barokke” composities van Turlough O’Carolan

  (blinde Ierse harpspeler uit de 18° eeuw).
• stukken uit de renaissance en barok (Dowland, Bach, …)
• de leerlingen kunnen stukken aanbrengen die ze leuk vinden.

Huurinstrumenten


Wie geen nyckelharpa heeft kan er één huren. Inlichtingen hieromtrent krijg je op het secretariaat van de academie en bij de leerkracht. Voor kinderen zijn kleinere studie-instrumentjes op maat beschikbaar.

Docent


Rudy Velghe was de allereerste nyckelharpaspeler in België. Als lid van de keltische groep Orion, toerde hij door Europa en nam CD’s op bij het gereputeerde Bretoense label Keltia Musique. Hij figureert ook op meer dan twintig prestigieuze compilatie-albums in Europa en de USA. Op die manier speelde hij een pioniersrol en leverde een belangrijke bijdrage tot de popularisering van de tot dan toe relatief onbekende nyckelharpa.